Sprekende software voor mensen met een communicatie  handicap

 

Deze folder beschrijft communicatiehulpmiddelen die draaien op elke Windows computer en die met synthetische spraak en met opgenomen spraak teksten hoorbaar maken. Zij zijn bedoeld voor mensen die door een ziekte hun stem verloren hebben maar nog wel intact taalbegrip hebben. Dit gaat soms gepaard met diverse verlammingen, reden waarom ook met alleen de muis of met alleen schakelaars gecommuniceerd kan worden.

 

Lees en Praat is zo gemakkelijk te leren dat geen handleiding nodig is, men kan er eigenlijk direct mee aan de gang. Dit geldt ook voor RC-scan. Htyp kan meer maar vereist wel een leerinspanning van enkele uren en vervolgens lang oefenen om handig te worden met opgeslagen tekst. Bij al deze programma’s wordt een testversie meegeleverd van Fluency, die het een aantal maanden doet en door ziektekostenverzekeraars in het algemeen vergoed wordt. Zie Figuur 1 voor een eerste indruk van Lees en Praat.

 

    

 

Figuur 1.    Lees en Praat. Zojuist is het woord ‘dag ’ ingetypt of aangeklikt en uitgesproken. Lees en Praat ondersteunt ook Morse Code met aangehouden klikjes voor woordvoorspelling, tezamen is dit het snelste invoersysteem met schakelaars. 

 

Het is mogelijk een verhaal te bewaren om het op een later moment door de computer te laten voorlezen, wat aanzienlijke tijdwinst oplevert. Dergelijk hergebruik van opgeslagen tekst is gemakkelijker met Htyp dat hiervoor allerlei bijzondere voorzieningen kent. Toch is Htyp eigenlijk het meest voor onderzoek geschikt, het kent denkelijk te veel opties om zonder enige service te gebruiken. Bij opstarten van Htyp ziet u twee vensters als in Figuur 2.

 

 

Figuur 2. Schermbeeld bij opstarten van Htyp. Het venster ‘Gesproken tekst’ staat bovenaan en is nu leeg.

 

De cursor wordt aangegeven met # op regel 3, vlak naast de kantlijn. Typt u nu ‘dag’ dan worden drie letters toegevoegd aan de tekstverwerker in het onderste venster. Zie Figuur 3.

 

 

        Figuur 3.  Schermbeeld, drie aanslagen verder.

 

Typt u nu een spatie dan gebeuren er drie dingen. Er staat nu ‘dag ’ op regel 3, u ziet ook ‘dag ’ verschijnen in de meeleesregels en u hoort ook ‘dag’ uitgesproken worden. Zie Figuur 4.

 

 

Figuur 4. Een spatie verder.

 

Door met de muis op de kantlijn te klikken wordt ‘dag ’ nogmaals gekopieerd en uitgesproken, zie Figuur 5.

 

 

Figuur 5. Met de muis is in Figuur 4 op de kantlijn de ‘3’ aangeklikt. De cursor is niet afgebeeld.

 

Er kan nog veel meer, bijvoorbeeld kan door typen van ‘d ’ ‘dag ’ geselecteerd worden, een eerder gedefinieerde afkorting. Voor een samenvatting zie Figuur 6.

 

 

Figuur 6. Schermbeeld met opgeslagen tekst die tevens toelichting is. 

 

Behalve spraak en opgeslagen materiaal bevat Htyp voorzieningen om met schakelaars of met de muis de computer te bedienen. Daarbij wordt woordvoorspelling op innovatieve wijze aangestuurd en kan gebruik worden gemaakt van kwadrantenscannen, een nieuwe en eenvoudig leerbare invoertechniek. Gezonde proefpersonen behalen met kwadrantenscannen na enkele uren oefening 20 letters per minuut en kunnen het dan bovendien met ogen dicht. Zie Figuur 7 en Figuur 8.

 

 

Figuur 7. In de matrix kunnen met de muis letters worden aangeklikt of geselecteerd door kwadrantenscannen. We zien dat het rechter boven kwadrant is geactiveerd, vermoedelijk door op een schakelaar verbonden aan ‘.’ te drukken. Door dit twee maal te herhalen wordt de letter ‘p’ gekozen.

 

 

Figuur 8.      Schermbeeld. Bedienen met morse code kan ook. Dit is niet moeilijk maar vraagt wel veel oefening.

 

 

Figuur 9. Htyp toont rechts knoppen voor besturing met de muis, daarnaast een geoptimaliseerde scanmatrix voor besturing met schakelaars of desgewenst alleen met de rechter muisknop, daarnaast wat standaardkreten voor een spelletje dammen en geheel links het lichtgroen gekleurde kantlijnmenu. Extra codes staan boven de matrix vermeld.

 

 

Figuur 10. Scherm bedoeld voor een telefoongesprek met tevens macro’s, ‘a ’ geeft ‘aangenaam ’.

  

 

            Figuur 11. Er zijn menus voor allerlei opgeslagen tekst. 

 

           

 

Figuur 12. Kwadrantenscannen kan ook woordvoorspelling aansturen met extra codes, hier drie keer stip en drie keer streep.

 

Deze onderdelen van Htyp zijn al bijzonder, maar de kracht ervan is dat deze door veel uitproberen en oefenen en dus ook veel wijzigen goed op elkaar zijn afgestemd. Macro’s, kantlijnmenu, paragrafen en opgeslagen tekst staan een aanzienlijke versnelling toe. Het is mogelijk om met Htyp een lezing te geven, tekstvoorspelling en de scanmatrix werken ook goed samen met de muis. Wie een andere scanmethode dan kwadrantenscannen wil proberen komt ook aan zijn of haar trekken. Communiceren met opgeslagen materiaal moet worden geoefend en er is nog veel onderzoek mee mogelijk. 

 

RC-scan ten slotte is zo mogelijk nog eenvoudiger dan Lees en Praat en heeft een lege eerste kolom met allerlei bijpassende opties.

 

 

Figuur 13. Eerste indruk van RC-scan, met panelen voor gebruik op een ‘touch book’.

 

 

 

Figuur 14. Eigenschappen van RC-scan. 

 

          Het liefste demonstreer ik in persoon. Schrijf daarvoor: info@depratendecomputer.nl.